قصیده

قصیده

 

          در لغت از «قصد» مشتقّ شده است و آن به معنی توجّه و روی نهادن به چیزی و جایی است و در اصطلاح، قصیده به اشعاری گفته می شود که مصراع اول و دوم آن با مصراع های دوم سایر بیت ها هم قافیه باشد. تعداد ابیات قصیده معمولاً بین بیست تا هفتاد است و گاهی بیشتر هم دیده می شود. مضامین قصیده از قبیل مدح پادشاهان و تهنیت جشن عید و فتحنامة جنگ یا شکر و شکایت و فخر و حماسه سرایی و مرثیه و تعزیت و مسائل اخلاقی و اجتماعی و عرفانی و امثال آن است؛ اما باید به طور کلّی مضمون اصلی قصیده را مدح دانست. قصیده از چهار بخش تشکیل شده است: 1- تشبیب یا تغزّل (در مدح معشوق و توصیف طبیعت و مجالس بزم) 2- گریز به مدح یا تخلّص 3- مدح (مدح ممدوح به صورت قهرمان حماسی) 4- دعا و شریطه (دعای تأبید برای ممدوح).

          مشهورترین شاعران مدیحه گو رودکی، انوری، فرخی و عنصری می باشند و شاعرانی چون ناصرخسرو به قصاید مذهبی و فلسفی، منوچهری و خاقانی به وصف طبیعت، سنایی به قصاید عرفانی و مسعود سعدسلمان  به حبسیّه معروفند.

          قصیده اولین نوع شعری است که در ادبیات فارسی (بعد از اسلام) به تقلید از ادبیات عرب به وجود آمد و اوج آن در قرن های پنجم و ششم است ولی در قرن هفتم، بعد از حمله مغول و برچیده شدن بساط پادشاهان بزرگ و دربارهای باشکوه، قصیده جای خود را به غزل می دهد. سعدی در قرن هفتم با به اوج رساندن غزل عاشقانه، مرگ قصیده را رسماً اعلام می کند. البته بعدها شاعرانی چون بهار و پروین نیز قصاید موفّقی سروده اند.

 

بوی جوی مولیان

بــوی جــوی مولیــان آیــد  همی                    یــاد  یــار مهــربان آیـد همی

ریـگ آمــوی  و درشتــی  راه  او                    زیر  پایم  پرنیــان آیــد  همی

آب جیحون از نشـاط روی دوست                     خنگ  ما را تا میــان آیـد همی

اسـب  مـــا را ز آرزوی  روی  او                     زیر ران جولان کنـان آید همی

از که جویم وصل او کز هـر طرف                      می  نفیــر عاشقان آیــد  همی

ای بخـارا، شــاد بـاش و دیـر زی                     میر زی  تو  شادمـان آید همی

میر مـاه اسـت و بخــارا آسمــان                     ماه  ســوی آسمــان آید همی

میر سرو است و بخارا  بـوستـان                     سرو سوی  بوستان آیـد همی

آفــرین و مـدح  سـود آیــد  همی                     گر  به گنج اندر زیان آید  همی

                                                                                            رودکی

 

                                                                                    نوبهــار

نوبهــار آمـد  و آورد  گــل  و  یاسمــنا            باغ  همچــون  تبت و راغ  به سان  عدنا

آسمان خیمه زد  از  بیرم  و دیبای  کبود            میخ  آن  خیمه  ستاک  سمن  و  نسترنا

بوستان  گویی  بتخانة  فرخار  شده ست            مرغکان چون شمن و گلبنکان چون وثنا

بر  کف  پای  شمن  بوسه  بداده  وثنـش            کی وثن  بوسه دهد  بر  کف  پای  شمنا

کبک ناقوس زن و شارک سنتورزن است            فاخـته  نای زن  و بط  شـده  طنبور زنا

پـردة  راست  زند  نارو  بر  شاخ  چنــار            پــردة  بـاده  زنــد  قمــری  بر  نارونا

کبک  پوشیده  یکی  پیــرهن  خزّ  کبــود           کرده  بـا  قیــر  مسلسل  دو بر  پیرهنا

پوپوک  پیکی  نامه  زده اندر  سر خویش            نامه  گه  باز کنـد،  گه  شکـند  بر  شکنا

فاخته راست  به  کردار  یکی  لعبگر است             درفکنده  به  گلـو  حلقة  مشکـین  رسنا

از  فـروغ  گــل  اگر  اهــرمن  آید  بر تو            از  پــری  بـاز ندانــی  دو  رخ  اهـرمنا

نرگس تازه  چو  چاه  ذقنی  شد  به  مثل             گر  بود  چـاه  ز دینـار  و ز نقـره  ذقنا

چونکه زرّین قدحی درکف سیمین صنمی            یا  درخشــنده  چــراغی  به  میان  پرنا

وان  گل  نار  به کردار  یکی  بیرم  سرخ             بسـته  اندر  بن  او  لختـی  مشـک ختنا

سمن  سرخ  به سان  دو  لب  طوطی  نر             که  زبانــش  بود  از  زرّ  زده  در  دهنا

وان  گل  سوسن  ماننــدة  جامـی  ز لبن            ریختــه  معصـفر  ســوده  میــان  لبنا

ارغوان  بر طرف  شاخ تو پنداری راست             مرغکــاننـد  عقیــقین  زده  بر  بابــزنا

ثوب  عتّــابی  گشتـه  سلب  قـوس قـزح            سنــدس  رومـی  گشتـه  سلب  یاسمنا

سال  امسالین  نوروز  طـربناک تر است             پار و  پیــرار  همـی  دیــدم  انـدوهگنا

                                                                                                            منوچهری

 

                                                         نکوهش مکن چرخ نیلوفری را

نکــوهش  مکن  چرخ  نیلوفری  را               برون کن ز سر باد خیره  سری  را

بری دان زافعال چــرخ  بریــن  را               نشـاید  زدانـش  نکــوهش  بری را

/ 4 نظر / 24 بازدید
محبوبه

سلام.مطالب وبلاگتون جالبه میتونم ازتون بخوام به وبلاگم سری بزنید و اسم مورد علاقتون را در نظرات ثبت کنید. ممنون

علی شهیب زادگان

سلام با اینکه به فکر قالب آزادم آهنگ غزل نمی رود از یادم تو معتقدی ولی که من خیامم! از بس که پیامک رباعی دادم به لطف خدا مجموعه ای از رباعی های من با عنوان رباعی برای گالیور منتشر شد. برای تهیه ی کتاب می توانید به آدر های زیر مراجعه فرمایید: 1- تهران-خیابان انقلاب-روبروی دانشگاه تهران-پاساژ فروزنده-طبقه منفی یک-واحد 212-کتابفروشی خانه شاعران ایران 2- قم-خیابان ارم-پاساژ قدس-طبقه زیر زمین-پلاک 21-کتابسرای پارسا- تلفن: 02517832186

علی شهیب زادگان

سلام با اینکه به فکر قالب آزادم آهنگ غزل نمی رود از یادم تو معتقدی ولی که من خیامم! از بس که پیامک رباعی دادم به لطف خدا مجموعه ای از رباعی های من با عنوان رباعی برای گالیور منتشر شد. برای تهیه ی کتاب می توانید به آدر های زیر مراجعه فرمایید: 1- تهران-خیابان انقلاب-روبروی دانشگاه تهران-پاساژ فروزنده-طبقه منفی یک-واحد 212-کتابفروشی خانه شاعران ایران 2- قم-خیابان ارم-پاساژ قدس-طبقه زیر زمین-پلاک 21-کتابسرای پارسا- تلفن: 02517832186

علی شهیب زادگان

سلام با اینکه به فکر قالب آزادم آهنگ غزل نمی رود از یادم تو معتقدی ولی که من خیامم! از بس که پیامک رباعی دادم به لطف خدا مجموعه ای از رباعی های من با عنوان رباعی برای گالیور منتشر شد. برای تهیه ی کتاب می توانید به آدر های زیر مراجعه فرمایید: 1- تهران-خیابان انقلاب-روبروی دانشگاه تهران-پاساژ فروزنده-طبقه منفی یک-واحد 212-کتابفروشی خانه شاعران ایران 2- قم-خیابان ارم-پاساژ قدس-طبقه زیر زمین-پلاک 21-کتابسرای پارسا- تلفن: 02517832186