رباعی

رباعی

 

          رباعی یا چهارگانی یکی از قالبهای شعر سنّتی فارسی است که از چهار مصراع درست شده است. در رباعی، قافیه در مصراع اول و دوم همچنین در مصراع چهارم رعایت می شود اما در مصراع سوم رعایت آن الزامی نیست. مضمون رباعی ها متنوّع است و در زمینه های مختلف عاشقانه، عارفانه، فلسفی و پند و اندرز سروده شده است. مصراعهای رباعی از نظر معنی و مضمون به هم پیوسته اند و وحدت محتوایی دارند. شاعر در سه مصراع نخست، زمینه را برای ادای سخن اصلی آماده می کند و در مصراع چهارم با استادی و زیبایی، سخن خود را بیان می نماید.

           شاعران زیادی در قالب رباعی شعر سروده اند امّا معروفترین رباعی سرای ایرانی خیّام نیشابوری است که برگردان منظوم انگلیسی رباعیّات وی توسّط ادوارد فیتز جرالد شهرتی جهانی برای خیّام و نیز ادب فارسی به ارمغان آورده است.

          رباعی وزن خاصّی دارد. این وزن با جملة معروف «لاحول و لا قوه الا بالله» مطابقت می کند و بر وزن «مفعول مفاعیل مفاعیلن فع» تقطیع می شود. این وزن تغییرات زیادی     می پذیرد چنانکه به بیست و چهار شکل در این وزن، رباعی سروده شده است.

 

        آنان که محیط فضل و آداب شدند              در جمع کمال، شمع اصحاب شدند

        ره زین شب تاریک نبردند به روز              گفتند  فسانه ای و در خواب شدند

                                                                                                                                    خیّام

        ای کاش  که  جای آرمیــدن  بودی            یا  این ره  دور را رسیدن  بودی

        کاش از پس صد هزار سال از دل خاک         چون سبزه امید  بردمیدن  بودی  

                                                                                                                              خیّام                                                

آن قصــر که جمشیـد در او جـام گرفت            آهـــو بچــه کــرد و روبـه آرام گـرفت

بهـرام که گــور می گــرفتی همه عمــر           دیـدی که چگـونه گــور بهــرام گــرفت

                                                                                                                                           خیّام

این کوزه چومن عاشق زاری بوده است            در بنــد ســر زلــف نگــاری بوده است

این دستــه کــه بــر گردن او می بیـنی           دستی است که برگردن یاری بوده است

                                                                                                                                          خیّام

هـرگـــز دل من ز علـم محــروم نشــد            کـم مــاند ز اســـرار کــه  معلــوم نشد

هفتــاد و دو سال فکر کردم شب و روز            معلــومــم شــد کــه هیــچ  معلوم نشد

                                                                                                                                          خیّام

جــامی است کـه عقـل آفرین می زندش            صد بوسه ز مهـر بر جـبین می زنــدش

وین کـوزه گر دهر چنــین جــام لطیف            می سازد و باز بــر زمیــن می زنــدش

                                                                                                                                         خیّام

     من درد تو را ز دست آسان ندهم                 دل برنکنم ز دوسـت  تا جان ندهم

     از دوست  به یادگار  دردی  دارم                 کان درد به صد هزار درمان ندهم

                                                                                                                                  مولوی

     هر روز دلم در غم تو زارتر ست               وز من دل بی رحم تو بیزارتر ست

     بگذاشتی ام غـم  تو نگذاشت  مرا               حقّـا که غمت از تو  وفـادارتر ست 

                                                                                                                                  مولوی

     برخیـز به خـون دل وضویی بکنیم             درآب تـرانه شست و شویی  بکنیم

     عمر اندک و فرصت خموشی بسیار            تلخ است سکوت گفت و گویی بکنیم

                                                                                                                       قیصر امین پور

     در سینه چگونه من  نگه دارم  دل              کز دیده به جای اشک می بارم دل

     بـردار  به احتیــاط  تـابـوت  مـرا              زیرا که  در آن شکستنی دارم دل

                                                                                                                       قیصر امین پور

/ 0 نظر / 8 بازدید